Er hangt er een in het onthaal. Groene kast, duidelijk pictogram, iedereen loopt er dagelijks langs. En als er morgen iemand neergaat in de productiehal, is de kans reëel dat die kast dicht blijft.
Dat is geen kwestie van onwil. Het is de voorspelbare uitkomst van hoe wij toestellen aanschaffen: het apparaat is een investering, de bereidheid om het te gebruiken is dat niet.
Wat mensen tegenhoudt
Vraag het na op een werkvloer en u krijgt drie antwoorden.
"Ik ben bang dat ik het fout doe." De meest voorkomende, en de makkelijkst te weerleggen. Een AED analyseert zelf het hartritme en geeft alleen een schok als die zinvol is. U kunt met dit toestel geen schok toedienen aan iemand die er geen nodig heeft. Het apparaat spreekt u door elke stap.
"Straks ben ik aansprakelijk." Deze zit dieper en wordt zelden hardop gezegd. Het beeld bestaat dat wie helpt en het verkeerd doet, achteraf problemen krijgt. In de praktijk is het omgekeerde risico groter: niets doen terwijl iemand in hartstilstand ligt.
"Er is toch iemand anders." Het klassieke omstandereffect. Hoe meer mensen aanwezig zijn, hoe kleiner de kans dat er één in actie komt. In een volle refter is dat effect sterker dan in een halfleeg magazijn.
Waarom die aarzeling zo duur is
Bij een hartstilstand telt elke minuut letterlijk. Zonder hulpverlening daalt de overlevingskans met ongeveer zes tot tien procent per minuut. Wordt er wel gereanimeerd maar komt er geen AED aan te pas, dan daalt ze nog steeds, met zo'n drie tot vijf procent per minuut.
Reken dat eens door voor uw eigen situatie. De ambulance haalt in België gemiddeld een responstijd ruim onder de tien minuten. Klinkt geruststellend, tot u beseft dat dat gemiddelde de minuten zijn waarin de overlevingskans van uw collega halveert.
Die minuten zijn niet van de hulpdiensten. Ze zijn van u.
Wat er wél werkt
Niet: een mail met de mededeling dat er een AED hangt en waar.
Wel:
Laat mensen het toestel vasthouden. Een half uur met een oefen-AED en een pop doet meer dan drie jaar wetenschappelijke onderbouwing. Wie het apparaat één keer open heeft gehad en de stem heeft horen spreken, aarzelt de volgende keer korter.
Benoem het aansprakelijkheidsverhaal expliciet. Zolang niemand het uitspreekt, blijft het rondzingen. Eén heldere alinea in de onthaalbrochure neemt veel weg.
Wijs mensen aan, niet "iedereen". Het omstandereffect breekt u door richting te geven: "jij haalt de AED, jij belt 112, jij wacht de ambulance op aan de poort". Dat is een reflex die u kunt trainen.
Zet de AED waar mensen zijn. Een toestel in een afgesloten technische ruimte waar de sleutel bij de chef ligt, is geen AED maar een decorstuk.
Oefen één keer per jaar het hele traject. Niet alleen de handelingen: ook wie loopt, welke route, welke deur op slot zit om 18u.
De vraag die u zichzelf kunt stellen
Loop morgen naar uw AED en tel hoeveel seconden u erover doet vanaf de verste werkplek. Vraag daarna aan drie willekeurige medewerkers wat ze zouden doen als er nu iemand neergaat.
De antwoorden vertellen u meer over uw voorbereiding dan het aankoopbewijs van het toestel.
Wilt u dat uw ploeg dit één keer echt geoefend heeft?
Preventix geeft BLS/AED-opleidingen in kleine groepen, met nadruk op praktische oefening. Elke deelnemer voert de handelingen zelf uit, want daar zit het verschil tussen weten en doen.
Bronnen: overlevingscijfers per minuut op basis van ERC-gerelateerde publicaties; responstijden dringende geneeskundige hulpverlening via FOD Volksgezondheid.